تکيه بر اخلاق	ایجاد دوستی	وحدت اجتماعی
واسطگی ها	طرز فکر در اقتصاد	فاصله طبقاتی

امام درتعقيب خط حضرت رسول اللّه (صلي الله عليه وآله) خودرامأموربه هدايت افراد،اصلاح اخلاق ودادن خط زندگي به مردم وسازگاركردن آنه بايكديگرميداند. وبهمين جهت بخش مهمي ازحركات اجتماعي وتلاشهاي امام متوجه اين خط واين جريان است. اوهمچنان درپي آن بودكه توده مردم وبويژه شيعيان راازمهالك وبدبختي ها دوردارد. ومراقب باشدازسوي دستگاه زمامدارعقل ودرايت مردم دزديده نشود. ودرمسير فلاكت وسقوط نيفتدوبراي اينكار امام برنامه ريزي وطراحي داشت. همانگونه كه يحييبن زيدبن علي بن الحسين (عليهم السلام) گفته بود:
امام باقر(عليه السلام) وامام صادق(عليه السلام)مردم رابه زندگاني دعوت مي كردند. ومقصدشان تشكيل يك جامعه انساني بود. وغرض ازجامعه انساني جامعه اي است كه زنده وپويااست .
وافرادآن درخط هوي وهوس نيستند . كاروفعاليت آنهادرشيارقانون وآزادي شان انديشيده ومشروط ومشروع است.

تكيه براخلاق
خط فكري امام متوجه اين مسأله بودكه اخلاق رادرجامعه سامان دهد. وتعاليم آنرادردرل وجان مردم مستقرسازد. آنچنان كه اگرمردم دين نداشتند لااقل اخلاق راازدست ندهند(اگرچه اخلاق منهاي دين ضمانت اجراندارد). اخلاق پسنديده درديداودرده نكته خلاصه مي شودكه ازهرنكته اي مشتقاتي ديگروشاخه هائي پديدمي آيد . وآن ده چيزعبارتند از:
راستگوئي وصداقت بامردم، صراحت درلهجه وزبان، امانت داري، پيوندباخويشان، مهمان نوازي، اطعام فقير، پاداش دادن به نيكوكار، پناه دادن به بي پناهان ، توجه به همسايه ، وحياءداري كه ازهمه مهمتراست. اورياء، غش درمعامله، خيانت به مردم، طمع وآز، اسارت هوس ، راعامل ذلت نفس ميدانست كه سعادت راازآدمي دروكرده وشقاوت راموجب مي شود. ازرياودروغ جداً متنفربودومي خواست كه بين گفتاروپنداروعمل فاصله اي نباشد . بويژه كه عقيده آدمي همواره ازپنداراوسرچشمه مي گيرد. اوبه شاگردان خودمي فرمود:
هركس كه به نفع ديگران خيانت كند، روزي به تونيزخيانت خواهد كرد. وهركس كه بخاطرتوبه ديگران ستم كند، روزي به تونيزستم رواخواهد داشت. وهركس كه ازفردي نزدتوسخن چيني نمايد ، روزگاري خواهد رسيد كه عليه تونيزسخن چيني خواهدكرد. طرزفكراواين بودكه اگرهنرمندوصنعتكاربخواهدكارش درجامعه رواج يابد. بايددركارخوددانا،صادق،وتواناباشد وامانت و درستي رارعايت كند و به رموز جلب مشتري و دعوت مردم وايجاد تماس و رغبت در آنان آشنا باشد

ايجاددوستي
درخط فكري امام ايجادانس ودوستي درنزدمردم بوده مردم رابه دوستي ومهرباني وعاطفه دعوت مي كرد. ومي گفت:
درپرتوحيات قرآني بايد درجامعه محبت باشد. ميكوشيد اختلاف وتفرقه راازميان بردارد. ومي فرمود:
هركس بين اووبرادرش درباره چيزي اختلاف باشد . وبرادرديني خودرادعوت به داوري كند. واوازحضوردرآن جلسه خودداري ورزد . همانندكسي است كه به حق كفران ورزيده وچنين افرادي خيال مي كنندكه ايمان آورده اند.واقعاًايمان نياورده اند. اوسعي داشت دربين مردم دوستي افكند ورشته دوستي ومحبت رافيمابين مردم محكم نموده . وحتي آنرادرسطح برادري بكشاند . ومي دانست كه درسايه اين دوستي هاوبرادري هاست كه مي توان جامعه راسروسامان دادودربرابركفرونفاق،دوروئي ودوگوئي ايستاد. سفارش اواين بودكه باهم دوست وبرادرباشيد وبه ديداريكديگربرويد واحاديث وسخنان ماونيزداستان زندگي مارابراي يكديگرنقل كنيد. وازآن رهنمودبگيريد به احاديث ماچنگ زنيدمن نجات شماراتضمين مي كنم. اومي فرمود:
اگردوستي داريد كه جديداًبه قدرت رسيده وپس ازرسيدن به قدرت بازهم درحديك دهم دوستي گذشته رادرباره شمامعمول مي دارد. اودرخوردوستي است وازاين طريق سعي داشت فاصله هارابه حداقل برساند.

وحدت اجتماعي
كارامام وبرنامه ريزهاي اوبراي اين بودكه درجامعه وحدتي ايجادكند. وافرادجامعه رامتحدويكپارچه سازد. واين همان خطي بودكه حضرت رسول الله (صلي الله عليه وآله) آنراتعقيب كرده ودرحجه‌الوداع درمسجدخيف براي آخرين سفارش وتوصيه برآن پاي فشرد: المُسلمُونَ كَيَدٍ واحِدَةً تَتكافي دِ,اءُ هُم وَتَسعي بِذِمَّتِهِم اِدناهُم وَهُم يَدُ عَلي مَن سِواهُم. خط فكري اواين بودكه مصاحبت ورفاقت دوتن درطول مدت 20روزقرابت وخويشاوندي پديدمي آورد.
براي حفظ وحدت ويكپارچگي مي كوشيد ازطريق وحدت درانديشه وفكربه پيش رودوهم به افرادتوصيه كندكه: بي حساب سخن نگويند، باافرادسفيه كشمكش نداشته باشند، باافرادحليم خصومت ولجبازي نكنند، درغياب برادرديني ازاوغيبت نكنند، وياداورانيك وگرامي دارند. هم چنين سفارش اواين بودكه درروابط وارتباطات خط ادب واحترام رارعايت كنند. كينه وحسدراازخوددوردارند. بناي حيات،بويژه حيات خانوادگي رابررحمت وشفقت قراردهند.

واسطگي ها
امام ازتفرقه درجامعه متنفربودوآنراوسيله اي براي به هدررفتن نيروهاوتضعيف قدرت جامعه مي دانست . بهمين جهت سعي براين بودكه دربين دوتن اگراختلافي است آنراازميان برداردودشمني آنهارابه دوستي مبدل كند. درداستان زندگي اوآمده است كه اوگاهي پولي رادراختيارافرادي امين قرارمي دادكه به بازارروند . ويادراجتماع آمدوشد داشته باشند. واگرديدندبين دوفرددرزمينه مالي اختلافي وجودداردوكارشان به دعواكشيده است . آن پول رادراختيارش بگذارندودعواي شان راآشتي دهند. درمواردي ديگران راوامي داشت كه ازطريق شفاعت وواسطگي اختلافات راازميان بردارند. وياديده شدفردي برايتعويق بدهي خودازامام واسطگي خواست . امام براي طلبكارنوشت: سّرِّ اَخاكَ يُسِرُّكَ اللّهَ برادرديني ات راخوشحال كن كه خداي تراخرسندخواهد ساخت. آن شخص آن دين رابه اوبخشيد.

طرزفكردراقتصاد
اومال رامهم ووسيله اي براي تداوم زندگي حفظ آبرو،تأمين سعادت اخروي مي دانست . وبه همين خاطركاروتلاش راامري مقدس خداپسندانه وبراي انسانها وظيفه ذكرمي كرد. آنهم وظيفه اي كه معادل جهاداست. درعين حال سعي براين بودكه مردم راواداردتادرباره پول وثروت بچشم ابزاربنگرند . به ديدهدف كه درصورت دوم اين خودسببي براي درگيري ها،جنگ وستيزها وحتي ظلم وجورهاخواهد شد. اوهم چنان مي فرمود:
كه براي كسب درآمد وثروت زيادحرص نزنند . خداي روزي من خردان رابيشتركرده تاخردمندان دريابند كه دنياوثروت آن درسايه نيزنگ بازي بدست نمي آيد. چه بسا بسيارجويندگان دنياكه به آن نرسيدند وچه بساافرادبي تفاوت كه به آن دست يافتند درحاليكه حتي توقع آنراهم نداشتند. اومي فرمود:
تهيدستي عيب نيست ،بلكه تظاهر،ريا،فريبكاري وتبليغات غلط درباره خودعيب است. اصل اين است آدمي تن به كاردهد وياآماده كارباشد. واگردرچنين صورت به درآمدي دست نيافت خجالت ندارد. زيرا،تلاش خودراانجام داده است . اودرباره مصرف اين نظرراداشت كه بايدمراقب آن بود. زيراوقتي نعمت ازدست كسي خارج شد كمتراتفاق مي افتدكه دوباره به اوبرگردد. قَلَّ مااَدبَرَشَيءِ فَاَقبَلَ واگرآدمي دررتبه ومقامي باشد كه به خدانزديك گردد. مال وثروت درنزداوبي ارزش مي شود. آنچنان كه هرچه بخواهدازخداي مي گيرد. اومي فرمود:
اگرمي خواهيدبه مقامي برسيد كه هرچه ازخداخواستيدبه شماعطاكند. بايدازجمله مردم نوميد شويد. وجزبه خدااميد نبنديد وبايد مراقب بودكه ازراه حرام به كسب مال نپرداخت وچيزي راازروي ظلم وستم نخورد. كه هركس ازمال برادرمسلمانش ازروي ستم بخوردوحق اورابه اوبرنگرداند . روزقيامت طوقي ازآتش برگردن اوافكنده خواهدشد.

فاصله طبقاتي
خط فكري امام بودكه بايدفاصله طبقاتي رادرجامعه اسلامي به حداقل برساند ودراين اغنيا بايد مقاديري ازثروت ومال راازخودبكاهند. وآنرابه نفع طبقه فقير عطانمايند. جامعه اسلامي نبايد چنان باشد كه عده اي درمنتهاي قدرت وثروت باشند. وعده اي خاك نشين ونبايد گروهي همه گاه كوخ نشين باشند. وگروهي ديگركاخ نشين. اواختلاف طبقاتي رانمي پذيرفت وحاضرنبودكه حتي اختلاف جنس ونژادراپذيراگرددويابين عرب وعجم امتيازي قائل باشد. اصل رادرزندگي وبرابري وحتي مواسات مي دانست . وهمانگونه كه قرآن فرموده بوددراموال اغنياءحقي براي سائل ومحروم قائل بود. وَفي اَموالهِمِ حَقُ مَعلُومُ لِلسَّائِلِ وَالمَحُرومِ اوحتي اين مسأله رانمي پسنديدكه مردم براي تهيه معيشت خوددرصف بايستند. ودرآنگاه كه چنين وضع وموقعيتي راديد دستورداد. موجودي گندم خانه اش راحراج كنند. وازفرداي تأمين گندم خانه اونيزدرصف مردم صورت گيرد. ضابطه داري درزندگي: فكراواين بودكه حيات اجتماعي بايدقانونمندمبتني برضابطه باشد. همه روابط،برخوردها،دوستي ها،ودشمني ها،جنگهاوصلح ها،معاملات ودادوستدهابايد براساس ضوابطي باشد كه خداي آنرابراي بشرمعين كرده است. دامنه اين ضوابط درگيرنده حيات فردي واجتماعي بود. درحيات فردي انديشه اش اين بودكه ازخداي بترسيد وزبان خودراجزازخيرونيكي بازداريد. ومي فرمود:
برشمابادبه سكوت وخاموشي جزدرآنچه كه موجدنفعي براي دنيا وآخرت شماباشد وبراي شمااجروپاداشي پديدآورد. واين مسأله درموردديگرجنبه هاي حيات فردي نيزموردتوصيه بود. درجنبه اجتماعي ضابطه داري ازخانواده آغازمي شود. وبه جامعه ودرعرصه هاي روابط بامردم، بادولت، بااهل كاروصنعت ، وباعالم ودانشمندختم مي گردد. وامام درهمه اين مواردرأي ونظر داشت.

نگاهی گذرا

از ولادت تا شهادت

سیره امام

پرتوئي از نور

داستانهائی از زندگانی

عالم آل محمد(ص)

در نگاه دیگران

از دیدگاه امام

معرفی زیارتگاههای تهران

فهرست امامزادگان

جستجو از روی نقشه