دانشنامه
امام علی(ع) >ابعادمظلوميت امام علي(ع)
خلاصه: باعرض تسليت ايام شهادت مولي الموحدين اميرالمومنين دراين مقاله ميخواهيم به گوشه اي ازابعادمظلوميت آن امام همام بپردازيم تابلكه بتوان بخش كوچكي ازپرده هاي هجراني ومظلوميتهاي جاوداني راازچهره اول مظلوم عالم زدود.
1-تنهايي وغربت:
اين بعدازمظلوميت حضرت برهمه پيداوآشكاراست چنانكه غربت مولاازهمان زمان تولدوآغازحياتش آنگاه كه نوجواني بوددركناررسولخدا(ص)وتحت تعليم وتربيتش بودموردايذاء وتمسخروتحقيراقوام وحتي سران قبائل عرب قرارمي گرفت .وغالب مردم چشم ديدن اودركنارپيغمبررانداشتند.درآن سنين سايه پرباررسول اكرم(ص)بسان پدري مهربان برسراوبودوبكلي خلاء همه غربتهاراپرمي كرد.تاجائيكه دردركنارحضرت ودرخانه اش بودو....اماهمه غربتهاومظلوميتهاازآن ساعتي آغازشدكه وجودنازنين رسولخدا(ص)ازدنيارحلت گزيد.خدامي داندكه درهمان شب اول وفات پيغمبر(ص)آن ساعتي كه بدن پاكش برزمين مانده وهمه بجزعلي(ع)وچندنفرازصحابه دورش راخالي نمودندوبه سقيفه بني ساعده پناه برده تابه خيا ل خودبه انتخاب خليفه مبادرت ورزندبرعلي(ع)چه گذشت.آنجاكه ازغم رحلت رسولخدا(ص)بسان ابربهارمي گريست وازسوزدل بسان شمعي مي سوخت. وبي ترديد خالي نمودن دور نبي مكرم اسلام،بهنگام احتضار وحتي غسل بدن پاك حضرت آن هم توسط اهل سقيفه كه خودرا صــــحابه ومواليان نزديك پيامبر ميدانستند بنابر تصريح حديث كسي جزجبرئيل امين ومولا علي(ع)كنارحضرت باقي نمانده بودند(1) خودحضرت نيزدراين باره مي فرمايد:"پيغمبر،جان گراميش قبض شددرحالي كه راس مباركش برسينه ام قــرار داشت و بروي دستانم جان عزيزش ازبدن جداشدومن بجهت تيمن وتبرك دستش رابرصورتم كشيدم.علاوه
براين،غسل پيامبررا بطور مستقيم خودبر عهده گرفتم درحالي كه فرشتگان ياريم ميكردند. گروهي فرودمي آمدنـدو گروهي بالا ميرفتند.وگوش من ازصداي آنان خالي نبود.آنان بر پيامبراكرم نمازمي خواند ند،تاآنگاه كه حضرت رادر قبرمباركش دفن كرديم.پس كيست ازبراي او(درجايگاه وصي)،شايسته ترازمن چه زنده چه مرده....؟(2)
مدتي نگذشت كه همان دين فروشان كينه توزودنياپرستان معاندطي يك تصميم شوم ويورشي شبانه ودحشتناك وننگ آفرين وحشيانه به درخانه وحي هجوم آورده و زهراي اطهر(س)آن يگانه دردانه ويادگاررسولخدا (ص)وتنهاياورومدافع حق علي (ع) راكه مدام بدنبال گرفتن حق شوي خويش ودرصددرسواسازي غاصبان نابحق خلافت بودبه شهادت رساندند...غم ودردعلي افزون وجانكاه شدچنانكه ازشدت غم بخودمي پيچيدونيزازشدت تنهايي بدورازچشم عزيزان فاطمه وطفلكان معصومش سر به بيابان مدينه مي سپرد وازسوزدل آه جانكاه دردل چاه مي ريخت. وصف آنكه علي(ع)درغم ازدست دادن زهرا(ص)چه كشيداززبان وقلم قاصرماخارج است.تاجائيكه حتي ازتوصيف وتصورلحظات خلوت جانسوزعلي(ع)دركناربستر بيماري ومرگ زهرا(س)ونيزمدام دركنارقبرمخفي اوآنهم شبانه وبدورازچشم نامردمان زمان عاجزاست درابياتي جانكاه بااين مضامين چنين مي گويد:
نفسي علي زفراتهامحبوسه ياليتهاخرجت مع الزفرات
لاخيربعدك في الحيوه انما ابكي مخافه ان تطول حياتي
2-محروميت ازحق خلافت:
جانسوزي ضايعه، وخسارت رحلت رسول اكرم(ص)ازيكطرف وغصب ناجوانمردانه حق آشكار خلافتش ازطرف ديگر علي(ع)را به حزن واندوهي مضاعف واداشت وباهزاران تاسف اين حق واضح وآشكاربواسطه برخي خودخواهي ها وخودكامگيهاي برخي نابكاران مسيرتاريخ ازجهت كمال دورومنحرف گشت وراه برسلطه وتجري هتاكان و خناسان تاريخ نسبت به خاندان رسول مكرم اسلام (ص) بازگذاشته شدوبزودي همه آن عهدو پيمان وتوصيه وسفارش رسول الله(ص)به فراموشي سپرده گشت و بااجحاف ودروغ وجو سازي واجتماعات سقيفه اي دين درگرو دنيا باقي ماند. تا برمسندغاصبانه چند روزه دنيا تكيه بزنندوعده اي نيزباسكوت ذلت بار ومنفعت طلبانه باعث شدندتاآن خورشيدمهروامامت سال ها پشت ابرسكوت وخانه نشيني مظلومانه اش بماندامااين حق هرگزازديدمنصفان تاريخ و از جريده عالم به انكاروعدم سپرده نخواهدشد. دراين باره حضرت طي خطبه اي بنام "شقشقيه" درجواب فردي ازقوم بني اسدكه پرسيده بود،اگرخلافت حق شما بود پس چرابشما ندادند، فرمود:
" پس بدان آن ظلم وخودكامگي كه نسبت به خلافت برماتحميل شددرحالي كه ما رانسبي برتروپيوندو خويشاوندي با رسول خداست جزخودخواهي وانحصارطلبي چيزديگري نبودكه گروهي بخيلانه به كرسي خلافت چسبيدندوگروهي سخاوتمندانه ازآن دست كشيدند .د اورخداست وبازگشت همه مابروزقيامت بسوي اوست...."(3)
و حضرت دراين باره البته براي آگاهي وقضاوت وجدانهاي بيدارمردم تاريخ مي فرمايد::.. بخداقسم من همواره ازحق خويش
محروم شدم واززمان رحلت رسولخداتاكنون حقم راازمن بازداشتند"(4).
بعدازرحلت رسولخدا وتعيين جانشيني پيغمبر(ص)ديگركسي علي رانمي شناخت .همه حتي برخي مواليان دروغين ومدعيان صحابه و نزديكان حضرت نه تنها به ياريش نپرداختندبلكه ازترس اصحاب سقيفه وبراي زندگي دوروزدنيايشان به دشمنانش پناه برده ويابه لانه هاي نفاقشان خزيدند و ازبيعتي كه با اوبسته بودندسرباززدند.آنگاه بودكه حضرت به گوشه تنهايي وغربت پناه بردوباايثاروازخودگذشتگي به صبري جانكاه تن دادتااسلام ورسالت پيغمبر باقي بماندچنانكه دربيان درددل خويش مي فرمود:"فصبرت وفي العين قذي وفي الحلق شجي اري تراثي نهبا" بين دوامرصبروجنگ براي بدست گرفتن حق خلافت خويش بناچار(درانجام وصيت رسولخدا(ص)وفاطمه(ص) درحالي كه خاربرچشم و استخوان برگلو داشتم وبچشم خويش ديدم كه ميراثم رابه غارت برده ودرامانت رسولخدا(ص)خيانت مي كنندوحق مرانيزغصب نموده ولكه ننگي ازبراي خويش دردل تاريخ نشاندندصبررابرگزيدم "(5)
.اوالبته تازمانيكه درمدينه بودازشدت تنهاييها به قبرشريف رسول الله (ص)پناه مي آوردودرآنجابه بازگويي غمها وناله ها و گلايه هاازامت پيغمبروعهدشكني هايشان مي پرداخت.
آنگاه بودكه علي(ع)ازحق مسلم خويش محروم شدوباازدست دادن همسروفاداروتنها ياورش به شدت تنهايي وغربت دچارشدوگاهي ازفشاربغض آلودغم به ميان ياران قليلش ازجمله مقدادوابي ذروسلمان و...مي شتافت وباآنهابه درددل مي پرداخت وباهمنوائي ايشان قدري آرام ميگرفت وسپس به خانه بدون زهرا(س)برمي گشت.تاآنكه دشمنان كينه توزاين اندك ياران جان بركف رانيزبه بهانه ها وانحاء مختلف به شهادت رساندند وعلي(ع)رادرغربت مضاعف تنهاساختندو....بالاخره علي(ع)مدينه اين شهرپرغم وغربت راباهمه خاطرات تلخ وجانكاهش ترك نمودوبه ديگرسراي بي وفايي يعني كوفه سفركرد..
3-مظلوميتهاي ابدي:
مولاعلي(ع)مظلو م تاريخ است ومظلوميتش درطول تاريخ تداوم دارد اين مظلوميتهاگرچه بطورغالب درزمان حيات مباركش رقم خورده ولي بعدازشهادت جانسوزش نه تنهابه اتمام نرسيده بلكه بمروربرآن افزوده نيزگشته است. علاوه براين شان وقدروالاي آنحضرت نيز باگذشت زمان نه تنها بخوبي شناخته نشده بلكه بسي مجهول ومهجورباقي مانده واين مظلوميتهادرطول تاريخ به صوروابعادمختلف بروزوظهورپيداكرده است. همه مي دانيم كه مظلوميتها وتنهايي هاي مولا(ع)به زمان خانه نشيني ويا ماجراهاي غمبارمدينه وحتي به زمان حيات نوراني اش ودرحصارزمان خاصي ختم نمي شودبلكه هرمطلع زماني درطول تاريخ سرآغازتازه اي
شداز براي كشف وياحتي ايجاد ابعادتازه تري ازمظلوميتهاي آن بزرگوار....ازجمله آنكه شروع خلافت تحميلي چهارساله اش دركوفه طوماري ازدردورنج وغربتهاراباخودبراي مولا به ارمغان آورد.چنانكه حضرت دربخشي ازخطبه طويل وجانسوزشقشقيه دراين باره مي فرمايد:
"مردم چون رمه اي بدورخانه ام گسيل شدندوآنگاه كه بپاخواستم وحكومت رابدست گرفتم جمعي پيمان شكستندوگروهي از اطاعت سرباززده وازدين خارج شدندو..."(6)
ومي دانيم كه دشمنان قسم خورده آنحضرت درايجاد محروميتهاتنها به زماني خاص اكتفاء نكردندبلكه درطول تاريخ بازبان و قلم به تحريف وانحراف درمسيرتاريخ وجريان عالم گيرغديرخم ونيزايجادخدشه وتغييردرمتون واسنادتاريخي وروايي دراين خصوص پرداخته وبادستبردبه كتب موثق شيعي وايجادتشكيك درمتون مسجل آن به جولان پرداخته وحتي درفضاهاي مسموم زمانه باتوهين وافتراء علني برعلي(ع) وآل او برعنادخويش پاي مي فشرندو وهنوزنيز علم ضديت ودشمني آن بزرگواروذريه ومواليانش رابردست گرفته بدنبال گسترش لشكرسياه خودآنهم بادروغ وفريب هستند..تابدين وسيله نمك به زخمشان زده وخون بدل فرزندش امام زمان كنند...واينك نيزكم نيستندكساني كه هنوزهم ازبغض اجدادي خويش نسبت به مولادست نكشيده ودام دشمني باعلي رادربسترزمان بموازات تاريخ گستراندند...وبالاخره كم نيستندكساني كه باظواهروعنوانهاي مختلف رخنه دردل لشكردوستدارعلي(ع)نموده وبانفاق ووروئي وطينت منافقانه شان به تخريب آل علي وايذاء وتحقيراولادعلي(ع)وپرچمداران ولايت ومبلغان رسالتش مي پردازند....
4-مجهول ماندن قدرومقام علمي معنوي وروحاني حضرت:
آنچيزي كه زمينه ومقدمه اصلي براي وقوع آنهمه همه مظلوميتها ومحروميتها درحق مولاآنهم درطول تاريخ شده بيش وپيش از همه همان مجهول ماندن قدرومقام علمي ومعنوي وشان وجايگاه آسماني آنحضرت بوده است.كاربه جايي رسيد كه حضرت بارهامجبوربه معرفي خودبه مردم مي شد وبسيارمظلومانه ازايمان خودبه خدا ورسول ميگفت."اللهم اني اول من اناب وسمع فاجاب ولم يسبقني احدالارسول الله بالصلاه"(7)خدايا تومي داني كه من اولين كسي بودم كه انابه وتوبه كردم ونداي دعوتت راشنيدم وآنگاه اجابت نمودم واحدي جزرسول خدابرمن درنمازسبقت نجست. ونيزدربعداحق بودنش درامرخلافت ووصايت رسول الله(ص)خطاب بمردم مي فرمود"لن يسرع احدالي دعوه الحق وصله رحم وعائده كرم فاسمعواقولي"(8) مردم بدانيد كه كسي برمن دراجابت دعوت حق وصله رحم واعاده كرم درحقتان جلوترنيست پس به سخن دلسوزانه ام گوش فرادهيد... علاوه براين ازبعدعلمي به معرفي خود مي پرداخت ومي فرمود:"ايهالناس سلوني قبل ان تفقدوني فلانا بطرق السماء اعلم مني بطرق الارض. .."(9)
هان اي مردم ازمن بپرسيد قبل ازآنكه مرازدست بدهيدكه من به راههاي آسمان بيش ازراههاي زمين آشنا يم...همانجابودكه عربي نادان ازحضرت تعدادرشته هاي محاسنش راجوياميشود!وبعدهادرتاريخ نيزعده اي در علم اوتشكيك كرده وكلام درربارمنقول ازآنحضرت ازجمله نهج البلاغه راكه بارقه اي ازوجودنازنين آنحضرت است ازعهده اش خارج دانستند!! درست بهمين علت بودكه وقتي ياران ازحضرت علت سكوتش رامي طلبيدندواورا به شكستن مهرلبانش تشويق مي كردندحضرت همواره استنكاف ورزيده وازنبودن گوشي شنوا وچشماني بينا وحقيقت بين و وجداني بيداروهم نشين وهم دل وهم كلامي آگاه شكايت ميكرد...بقول شاعر:
گر نبودي خوف درهاسفتمي آنچه اندردل بوديكسرگفتمي ليك بااين قوم كه هم كورند وكر چون توانم گفت اوصاف قمرابعادوجودي آنحضرت نه ازحيث علمي وكشف اسراروباب علم نبي بودن ونه ازحيث معنوي وهمرازباملائك وهم سخني با ستارگان آسمان نه درزمان حيات پربارش ونه هنوزآنچنانكه شايسته است شناخته نشده است.اگرحضرت رامي شناختندكه ازشهادتش درمحراب عبادت تعجب نمي كردند.!همان علي درحال عبادت ازدنيا مفارق مي شد وبرمناكب ستارگان مي نشست و درحال نمازتيرازپايش كشيدند...هموكه صراط مستقيم الهي وميزان اعمال وقسيم الجنه است چنان مظلوم مي ماندكه يك خوارج نهرواني درشب قدرآنهم براي كسب رضاي خدا!به قتل اوتن مي دهد..اگراورامي شناختند كه احدي راشايسته وصايت رسول الله(ص)جزاونمي يافتند. اگراورامي شناختندكه باايجادآنهمه جنگ درمقابلش نمي ايستادندوباتنها گذاشتن اووتقويت جبهه نفاق دلش راخون نمي كردند..وبالاخره اگراوودودمان وحياني اش راكه محل عبورملائك بودمي شناختندآتش برآن نمي گشودند.....بقول شاعر: حق شناسان گربه دست آرندمعيارترا حدفوق ماسوي دانندمقدارترا
عده اي واقعاجاهل ونادان بودندومتاثرازجوسازيها وشايعات معاندان اماعده اي باعلم به آن شان ومقام(كه البته رسوخ دردل تارشان نكرده بود)سعي درامحاء وانكارآنهمه مقامات نموده و دست ازاين عناد برنداشتند وبدنبال تخريب وجهه آسماني وانديشه هاوكلام والا وجاوداني مولاوتشكيك وتحريف درتاريخ پربارقيام وقعودآنحضرت هستند...آه اگرقدروجايگاه علي(ع)شناخته مي شد همه صراط مستقيم الهي رامي يافتندو مرزميان حق وباطل رابخوبي مي شناختند...اف برآن مردان شكمباره اي نمك مولاراخوردندونمكدان شكستند وتازه بعدازرحلتش آن غريبه انبان بدوش را كه دردل شب شام يتيمان عرب رامي بردشناختند.وشبهاي تاربدون علي راكه ديدندتازه شمع وجودش رادريافتندكه تابه صبح بسان ماهتاب برايشان مي درخشيدوبسان شمع تابه صبح برايشان مي تابيد..وكوربادآن چشماني كه علي رادرحصارزخم شيطاني خويش گرفته وبريده بادآن دستهايي كه علمهاي محبت علي(ع)راازدلهاكندند..
ازديگر مظلوميتهاي مولا مجهول ماندن بعدشاخص وعالمگيرعدالت آنحضرت است كه هنوزهم درتاريخ توسط معاندان مورد خدشه واقع شده است.وعده اي از اهل دنياودشمنان قسم خورده آنحضرت وبتبع آن كثيري ازمردم زمانش به فريب زروزيور درهاله اي ازجهل وناداني وسكوت فرورفته وعلي آن استوانه وميزان استوارعدالت را كه عدل با او اقامه وآشكارگشت وثمرات وبركات انتشارآن دردوران اندك خلافتش بخوبي مبين وپيداست ازعدالت خارج دانسته واوراسالهاازحق خلافتش محروم ساخته اند.!.
واينك ما مي مانيم ووجدانهاي بيدار وسرنوشت مبهم تاريخ كه آياسزاواربودبراي خوشگذراني عده اي قليل در دوروزدنيا نسلها راازبركات وجوددرخشان علي(ع) محروم بسازند؟!آياشايسته بود كه تاريخ ازشناخت انديشه ها وافكاروالاي يك چنين انسان وارسته آنهم بخاطراغراض نفساني وخودخواهي هاي گروهي عده اي محروم بماند؟!وآياسزاواربودكه باظلم هاي عده اي مغرض وازخدابي خبر يك چنين امام عادلي سالها درپرده عزلت وسكوت باقي بماندونسلهاازخدمات شايان وبرجسته وترشحات والاوآسماني اش محروم بمانند؟وآياشايسته بودكه يك چنين انسان بزرگواري كه درراه خدمت به دين وخلق وجامعه ازهمه زندگي وجان ومال خودوفرزندانش گذشت ازحق خويش محروم ومهجورگشته وبجهت زياده خواهي هاي عده اي براي هميشه درطول تاريخ مظلوم باقي بماند؟!وبالاخره آيامنصفانه است كه بعدازگذشت اينهمه سال وآن دوران سياه جاهلي هنوزهم هنوزهم نسبت به شناخت وشناساندن اين انسان فرزانه وآسماني ونهج البلاغه پربارش تساهل وغفلت شود؟!وهنوزهم كه هنوزاست آن تعصبات كهنه وديرين جاهلانه و نابجاازاعصارگذشته تاريخ نسبت به آنحضرت باقي بماند؟!..وآيا..
منابع:
1-بنقل ازبحار...ج22ص 491
2- خ197
3-خطبه3شقشقيه
4- خ6
5-مضمون اين سخن دردوخطبه3 و 26.آمده است.
6-خ 3
7-خ 139
8-خ 131
9-نهج البلاغه خ 189 سيدمحمدابراهيم حسني
كارشناس معاونت پژوهشي وآموزشي
hasani@pajohe.ir
1-تنهايي وغربت:
اين بعدازمظلوميت حضرت برهمه پيداوآشكاراست چنانكه غربت مولاازهمان زمان تولدوآغازحياتش آنگاه كه نوجواني بوددركناررسولخدا(ص)وتحت تعليم وتربيتش بودموردايذاء وتمسخروتحقيراقوام وحتي سران قبائل عرب قرارمي گرفت .وغالب مردم چشم ديدن اودركنارپيغمبررانداشتند.درآن سنين سايه پرباررسول اكرم(ص)بسان پدري مهربان برسراوبودوبكلي خلاء همه غربتهاراپرمي كرد.تاجائيكه دردركنارحضرت ودرخانه اش بودو....اماهمه غربتهاومظلوميتهاازآن ساعتي آغازشدكه وجودنازنين رسولخدا(ص)ازدنيارحلت گزيد.خدامي داندكه درهمان شب اول وفات پيغمبر(ص)آن ساعتي كه بدن پاكش برزمين مانده وهمه بجزعلي(ع)وچندنفرازصحابه دورش راخالي نمودندوبه سقيفه بني ساعده پناه برده تابه خيا ل خودبه انتخاب خليفه مبادرت ورزندبرعلي(ع)چه گذشت.آنجاكه ازغم رحلت رسولخدا(ص)بسان ابربهارمي گريست وازسوزدل بسان شمعي مي سوخت. وبي ترديد خالي نمودن دور نبي مكرم اسلام،بهنگام احتضار وحتي غسل بدن پاك حضرت آن هم توسط اهل سقيفه كه خودرا صــــحابه ومواليان نزديك پيامبر ميدانستند بنابر تصريح حديث كسي جزجبرئيل امين ومولا علي(ع)كنارحضرت باقي نمانده بودند(1) خودحضرت نيزدراين باره مي فرمايد:"پيغمبر،جان گراميش قبض شددرحالي كه راس مباركش برسينه ام قــرار داشت و بروي دستانم جان عزيزش ازبدن جداشدومن بجهت تيمن وتبرك دستش رابرصورتم كشيدم.علاوه
براين،غسل پيامبررا بطور مستقيم خودبر عهده گرفتم درحالي كه فرشتگان ياريم ميكردند. گروهي فرودمي آمدنـدو گروهي بالا ميرفتند.وگوش من ازصداي آنان خالي نبود.آنان بر پيامبراكرم نمازمي خواند ند،تاآنگاه كه حضرت رادر قبرمباركش دفن كرديم.پس كيست ازبراي او(درجايگاه وصي)،شايسته ترازمن چه زنده چه مرده....؟(2)
مدتي نگذشت كه همان دين فروشان كينه توزودنياپرستان معاندطي يك تصميم شوم ويورشي شبانه ودحشتناك وننگ آفرين وحشيانه به درخانه وحي هجوم آورده و زهراي اطهر(س)آن يگانه دردانه ويادگاررسولخدا (ص)وتنهاياورومدافع حق علي (ع) راكه مدام بدنبال گرفتن حق شوي خويش ودرصددرسواسازي غاصبان نابحق خلافت بودبه شهادت رساندند...غم ودردعلي افزون وجانكاه شدچنانكه ازشدت غم بخودمي پيچيدونيزازشدت تنهايي بدورازچشم عزيزان فاطمه وطفلكان معصومش سر به بيابان مدينه مي سپرد وازسوزدل آه جانكاه دردل چاه مي ريخت. وصف آنكه علي(ع)درغم ازدست دادن زهرا(ص)چه كشيداززبان وقلم قاصرماخارج است.تاجائيكه حتي ازتوصيف وتصورلحظات خلوت جانسوزعلي(ع)دركناربستر بيماري ومرگ زهرا(س)ونيزمدام دركنارقبرمخفي اوآنهم شبانه وبدورازچشم نامردمان زمان عاجزاست درابياتي جانكاه بااين مضامين چنين مي گويد:
نفسي علي زفراتهامحبوسه ياليتهاخرجت مع الزفرات
لاخيربعدك في الحيوه انما ابكي مخافه ان تطول حياتي
2-محروميت ازحق خلافت:
جانسوزي ضايعه، وخسارت رحلت رسول اكرم(ص)ازيكطرف وغصب ناجوانمردانه حق آشكار خلافتش ازطرف ديگر علي(ع)را به حزن واندوهي مضاعف واداشت وباهزاران تاسف اين حق واضح وآشكاربواسطه برخي خودخواهي ها وخودكامگيهاي برخي نابكاران مسيرتاريخ ازجهت كمال دورومنحرف گشت وراه برسلطه وتجري هتاكان و خناسان تاريخ نسبت به خاندان رسول مكرم اسلام (ص) بازگذاشته شدوبزودي همه آن عهدو پيمان وتوصيه وسفارش رسول الله(ص)به فراموشي سپرده گشت و بااجحاف ودروغ وجو سازي واجتماعات سقيفه اي دين درگرو دنيا باقي ماند. تا برمسندغاصبانه چند روزه دنيا تكيه بزنندوعده اي نيزباسكوت ذلت بار ومنفعت طلبانه باعث شدندتاآن خورشيدمهروامامت سال ها پشت ابرسكوت وخانه نشيني مظلومانه اش بماندامااين حق هرگزازديدمنصفان تاريخ و از جريده عالم به انكاروعدم سپرده نخواهدشد. دراين باره حضرت طي خطبه اي بنام "شقشقيه" درجواب فردي ازقوم بني اسدكه پرسيده بود،اگرخلافت حق شما بود پس چرابشما ندادند، فرمود:
" پس بدان آن ظلم وخودكامگي كه نسبت به خلافت برماتحميل شددرحالي كه ما رانسبي برتروپيوندو خويشاوندي با رسول خداست جزخودخواهي وانحصارطلبي چيزديگري نبودكه گروهي بخيلانه به كرسي خلافت چسبيدندوگروهي سخاوتمندانه ازآن دست كشيدند .د اورخداست وبازگشت همه مابروزقيامت بسوي اوست...."(3)
و حضرت دراين باره البته براي آگاهي وقضاوت وجدانهاي بيدارمردم تاريخ مي فرمايد::.. بخداقسم من همواره ازحق خويش
محروم شدم واززمان رحلت رسولخداتاكنون حقم راازمن بازداشتند"(4).
بعدازرحلت رسولخدا وتعيين جانشيني پيغمبر(ص)ديگركسي علي رانمي شناخت .همه حتي برخي مواليان دروغين ومدعيان صحابه و نزديكان حضرت نه تنها به ياريش نپرداختندبلكه ازترس اصحاب سقيفه وبراي زندگي دوروزدنيايشان به دشمنانش پناه برده ويابه لانه هاي نفاقشان خزيدند و ازبيعتي كه با اوبسته بودندسرباززدند.آنگاه بودكه حضرت به گوشه تنهايي وغربت پناه بردوباايثاروازخودگذشتگي به صبري جانكاه تن دادتااسلام ورسالت پيغمبر باقي بماندچنانكه دربيان درددل خويش مي فرمود:"فصبرت وفي العين قذي وفي الحلق شجي اري تراثي نهبا" بين دوامرصبروجنگ براي بدست گرفتن حق خلافت خويش بناچار(درانجام وصيت رسولخدا(ص)وفاطمه(ص) درحالي كه خاربرچشم و استخوان برگلو داشتم وبچشم خويش ديدم كه ميراثم رابه غارت برده ودرامانت رسولخدا(ص)خيانت مي كنندوحق مرانيزغصب نموده ولكه ننگي ازبراي خويش دردل تاريخ نشاندندصبررابرگزيدم "(5)
.اوالبته تازمانيكه درمدينه بودازشدت تنهاييها به قبرشريف رسول الله (ص)پناه مي آوردودرآنجابه بازگويي غمها وناله ها و گلايه هاازامت پيغمبروعهدشكني هايشان مي پرداخت.
آنگاه بودكه علي(ع)ازحق مسلم خويش محروم شدوباازدست دادن همسروفاداروتنها ياورش به شدت تنهايي وغربت دچارشدوگاهي ازفشاربغض آلودغم به ميان ياران قليلش ازجمله مقدادوابي ذروسلمان و...مي شتافت وباآنهابه درددل مي پرداخت وباهمنوائي ايشان قدري آرام ميگرفت وسپس به خانه بدون زهرا(س)برمي گشت.تاآنكه دشمنان كينه توزاين اندك ياران جان بركف رانيزبه بهانه ها وانحاء مختلف به شهادت رساندند وعلي(ع)رادرغربت مضاعف تنهاساختندو....بالاخره علي(ع)مدينه اين شهرپرغم وغربت راباهمه خاطرات تلخ وجانكاهش ترك نمودوبه ديگرسراي بي وفايي يعني كوفه سفركرد..
3-مظلوميتهاي ابدي:
مولاعلي(ع)مظلو م تاريخ است ومظلوميتش درطول تاريخ تداوم دارد اين مظلوميتهاگرچه بطورغالب درزمان حيات مباركش رقم خورده ولي بعدازشهادت جانسوزش نه تنهابه اتمام نرسيده بلكه بمروربرآن افزوده نيزگشته است. علاوه براين شان وقدروالاي آنحضرت نيز باگذشت زمان نه تنها بخوبي شناخته نشده بلكه بسي مجهول ومهجورباقي مانده واين مظلوميتهادرطول تاريخ به صوروابعادمختلف بروزوظهورپيداكرده است. همه مي دانيم كه مظلوميتها وتنهايي هاي مولا(ع)به زمان خانه نشيني ويا ماجراهاي غمبارمدينه وحتي به زمان حيات نوراني اش ودرحصارزمان خاصي ختم نمي شودبلكه هرمطلع زماني درطول تاريخ سرآغازتازه اي
شداز براي كشف وياحتي ايجاد ابعادتازه تري ازمظلوميتهاي آن بزرگوار....ازجمله آنكه شروع خلافت تحميلي چهارساله اش دركوفه طوماري ازدردورنج وغربتهاراباخودبراي مولا به ارمغان آورد.چنانكه حضرت دربخشي ازخطبه طويل وجانسوزشقشقيه دراين باره مي فرمايد:
"مردم چون رمه اي بدورخانه ام گسيل شدندوآنگاه كه بپاخواستم وحكومت رابدست گرفتم جمعي پيمان شكستندوگروهي از اطاعت سرباززده وازدين خارج شدندو..."(6)
ومي دانيم كه دشمنان قسم خورده آنحضرت درايجاد محروميتهاتنها به زماني خاص اكتفاء نكردندبلكه درطول تاريخ بازبان و قلم به تحريف وانحراف درمسيرتاريخ وجريان عالم گيرغديرخم ونيزايجادخدشه وتغييردرمتون واسنادتاريخي وروايي دراين خصوص پرداخته وبادستبردبه كتب موثق شيعي وايجادتشكيك درمتون مسجل آن به جولان پرداخته وحتي درفضاهاي مسموم زمانه باتوهين وافتراء علني برعلي(ع) وآل او برعنادخويش پاي مي فشرندو وهنوزنيز علم ضديت ودشمني آن بزرگواروذريه ومواليانش رابردست گرفته بدنبال گسترش لشكرسياه خودآنهم بادروغ وفريب هستند..تابدين وسيله نمك به زخمشان زده وخون بدل فرزندش امام زمان كنند...واينك نيزكم نيستندكساني كه هنوزهم ازبغض اجدادي خويش نسبت به مولادست نكشيده ودام دشمني باعلي رادربسترزمان بموازات تاريخ گستراندند...وبالاخره كم نيستندكساني كه باظواهروعنوانهاي مختلف رخنه دردل لشكردوستدارعلي(ع)نموده وبانفاق ووروئي وطينت منافقانه شان به تخريب آل علي وايذاء وتحقيراولادعلي(ع)وپرچمداران ولايت ومبلغان رسالتش مي پردازند....
4-مجهول ماندن قدرومقام علمي معنوي وروحاني حضرت:
آنچيزي كه زمينه ومقدمه اصلي براي وقوع آنهمه همه مظلوميتها ومحروميتها درحق مولاآنهم درطول تاريخ شده بيش وپيش از همه همان مجهول ماندن قدرومقام علمي ومعنوي وشان وجايگاه آسماني آنحضرت بوده است.كاربه جايي رسيد كه حضرت بارهامجبوربه معرفي خودبه مردم مي شد وبسيارمظلومانه ازايمان خودبه خدا ورسول ميگفت."اللهم اني اول من اناب وسمع فاجاب ولم يسبقني احدالارسول الله بالصلاه"(7)خدايا تومي داني كه من اولين كسي بودم كه انابه وتوبه كردم ونداي دعوتت راشنيدم وآنگاه اجابت نمودم واحدي جزرسول خدابرمن درنمازسبقت نجست. ونيزدربعداحق بودنش درامرخلافت ووصايت رسول الله(ص)خطاب بمردم مي فرمود"لن يسرع احدالي دعوه الحق وصله رحم وعائده كرم فاسمعواقولي"(8) مردم بدانيد كه كسي برمن دراجابت دعوت حق وصله رحم واعاده كرم درحقتان جلوترنيست پس به سخن دلسوزانه ام گوش فرادهيد... علاوه براين ازبعدعلمي به معرفي خود مي پرداخت ومي فرمود:"ايهالناس سلوني قبل ان تفقدوني فلانا بطرق السماء اعلم مني بطرق الارض. .."(9)
هان اي مردم ازمن بپرسيد قبل ازآنكه مرازدست بدهيدكه من به راههاي آسمان بيش ازراههاي زمين آشنا يم...همانجابودكه عربي نادان ازحضرت تعدادرشته هاي محاسنش راجوياميشود!وبعدهادرتاريخ نيزعده اي در علم اوتشكيك كرده وكلام درربارمنقول ازآنحضرت ازجمله نهج البلاغه راكه بارقه اي ازوجودنازنين آنحضرت است ازعهده اش خارج دانستند!! درست بهمين علت بودكه وقتي ياران ازحضرت علت سكوتش رامي طلبيدندواورا به شكستن مهرلبانش تشويق مي كردندحضرت همواره استنكاف ورزيده وازنبودن گوشي شنوا وچشماني بينا وحقيقت بين و وجداني بيداروهم نشين وهم دل وهم كلامي آگاه شكايت ميكرد...بقول شاعر:
گر نبودي خوف درهاسفتمي آنچه اندردل بوديكسرگفتمي ليك بااين قوم كه هم كورند وكر چون توانم گفت اوصاف قمرابعادوجودي آنحضرت نه ازحيث علمي وكشف اسراروباب علم نبي بودن ونه ازحيث معنوي وهمرازباملائك وهم سخني با ستارگان آسمان نه درزمان حيات پربارش ونه هنوزآنچنانكه شايسته است شناخته نشده است.اگرحضرت رامي شناختندكه ازشهادتش درمحراب عبادت تعجب نمي كردند.!همان علي درحال عبادت ازدنيا مفارق مي شد وبرمناكب ستارگان مي نشست و درحال نمازتيرازپايش كشيدند...هموكه صراط مستقيم الهي وميزان اعمال وقسيم الجنه است چنان مظلوم مي ماندكه يك خوارج نهرواني درشب قدرآنهم براي كسب رضاي خدا!به قتل اوتن مي دهد..اگراورامي شناختند كه احدي راشايسته وصايت رسول الله(ص)جزاونمي يافتند. اگراورامي شناختندكه باايجادآنهمه جنگ درمقابلش نمي ايستادندوباتنها گذاشتن اووتقويت جبهه نفاق دلش راخون نمي كردند..وبالاخره اگراوودودمان وحياني اش راكه محل عبورملائك بودمي شناختندآتش برآن نمي گشودند.....بقول شاعر: حق شناسان گربه دست آرندمعيارترا حدفوق ماسوي دانندمقدارترا
عده اي واقعاجاهل ونادان بودندومتاثرازجوسازيها وشايعات معاندان اماعده اي باعلم به آن شان ومقام(كه البته رسوخ دردل تارشان نكرده بود)سعي درامحاء وانكارآنهمه مقامات نموده و دست ازاين عناد برنداشتند وبدنبال تخريب وجهه آسماني وانديشه هاوكلام والا وجاوداني مولاوتشكيك وتحريف درتاريخ پربارقيام وقعودآنحضرت هستند...آه اگرقدروجايگاه علي(ع)شناخته مي شد همه صراط مستقيم الهي رامي يافتندو مرزميان حق وباطل رابخوبي مي شناختند...اف برآن مردان شكمباره اي نمك مولاراخوردندونمكدان شكستند وتازه بعدازرحلتش آن غريبه انبان بدوش را كه دردل شب شام يتيمان عرب رامي بردشناختند.وشبهاي تاربدون علي راكه ديدندتازه شمع وجودش رادريافتندكه تابه صبح بسان ماهتاب برايشان مي درخشيدوبسان شمع تابه صبح برايشان مي تابيد..وكوربادآن چشماني كه علي رادرحصارزخم شيطاني خويش گرفته وبريده بادآن دستهايي كه علمهاي محبت علي(ع)راازدلهاكندند..
ازديگر مظلوميتهاي مولا مجهول ماندن بعدشاخص وعالمگيرعدالت آنحضرت است كه هنوزهم درتاريخ توسط معاندان مورد خدشه واقع شده است.وعده اي از اهل دنياودشمنان قسم خورده آنحضرت وبتبع آن كثيري ازمردم زمانش به فريب زروزيور درهاله اي ازجهل وناداني وسكوت فرورفته وعلي آن استوانه وميزان استوارعدالت را كه عدل با او اقامه وآشكارگشت وثمرات وبركات انتشارآن دردوران اندك خلافتش بخوبي مبين وپيداست ازعدالت خارج دانسته واوراسالهاازحق خلافتش محروم ساخته اند.!.
واينك ما مي مانيم ووجدانهاي بيدار وسرنوشت مبهم تاريخ كه آياسزاواربودبراي خوشگذراني عده اي قليل در دوروزدنيا نسلها راازبركات وجوددرخشان علي(ع) محروم بسازند؟!آياشايسته بود كه تاريخ ازشناخت انديشه ها وافكاروالاي يك چنين انسان وارسته آنهم بخاطراغراض نفساني وخودخواهي هاي گروهي عده اي محروم بماند؟!وآياسزاواربودكه باظلم هاي عده اي مغرض وازخدابي خبر يك چنين امام عادلي سالها درپرده عزلت وسكوت باقي بماندونسلهاازخدمات شايان وبرجسته وترشحات والاوآسماني اش محروم بمانند؟وآياشايسته بودكه يك چنين انسان بزرگواري كه درراه خدمت به دين وخلق وجامعه ازهمه زندگي وجان ومال خودوفرزندانش گذشت ازحق خويش محروم ومهجورگشته وبجهت زياده خواهي هاي عده اي براي هميشه درطول تاريخ مظلوم باقي بماند؟!وبالاخره آيامنصفانه است كه بعدازگذشت اينهمه سال وآن دوران سياه جاهلي هنوزهم هنوزهم نسبت به شناخت وشناساندن اين انسان فرزانه وآسماني ونهج البلاغه پربارش تساهل وغفلت شود؟!وهنوزهم كه هنوزاست آن تعصبات كهنه وديرين جاهلانه و نابجاازاعصارگذشته تاريخ نسبت به آنحضرت باقي بماند؟!..وآيا..
منابع:
1-بنقل ازبحار...ج22ص 491
2- خ197
3-خطبه3شقشقيه
4- خ6
5-مضمون اين سخن دردوخطبه3 و 26.آمده است.
6-خ 3
7-خ 139
8-خ 131
9-نهج البلاغه خ 189 سيدمحمدابراهيم حسني
كارشناس معاونت پژوهشي وآموزشي
hasani@pajohe.ir