بسم الله الرحمن الرحيم
« قم » و پيشينه هاي درخشان
قم ، ازروزگاران پيشين ، درگرايش به اسلام وعشق به رهبران آن ، وپيوند هاي گسست ناپذير با تشيع ، پيشگام بوده
است (1) ودر دامان بزرگ وبافرهنگ تربيت کرده است ، واين دين باوراني برزگ وبا فرهنگ تربيت کرده است واين شهربه نام مرکز چنين انديشه ها وباورها شناخته شده است .
قم، ازروزگاران کهن مرکز مهم علوم اسلامي چون حديث وفقه وتفسير وديگر مسايل گشت وبه صورت مدرسه اي از تعاليم اسلام ومکتب علومي درآمد، حتي دردوران اختتاق خلفاي اموي وعباسي انسانهاي برجسته اي ازشهرهاي مختلف
ايران ، بويژه قم ، به حضور امامان شتافتند وآموزشها ديدند وبه نشرآنها درآباديها وشهرهاي خود پرداختند .
ازاين شهر محدثان وعالمان بزرگي برخاستند که کتابها وتأليفات ارزشمندي به عالم اسلام عرضه کردند .
همچنين بسياري ازشاگردان امامان (عليهم السلام) ازقم بودند .
شا گرداني بلندپايه وروايتگران بزرگي که ازامامان احاديث فراواني روايت کردند(2) ، ونام « قم » راباعلم ودانش قرين ساختند .
ازاينرواز«قم» همواره درزبان امامان (عليهم السلام) به نيکي يادشده و مورد ستايش قرارگرفته
است
.
1- امام علي (عليه السلام) :
« سَلامُ الله عَليَ اَهلِ قُم وَرَحمَةُ الله عَلي اَهلِ قم ...هُم اَهلُ رکُوعٍ وخُشُوعٍ وسُجُودٍ وَقِيامِ وَصِيامٍ هم الفُقَهاءُ العُلَماءُ الفُهَآءُ هُم الدِين واالولاية وَحُسن الِعبادةِ صَلواتُ الله عَليهِم وَرَحمة وَبَرکاتُه»(3)
« سلام خدا برمردم قم ...آنان اهل رکوع وسجود وخشوع ونماز وروزه اند آنان فقيهان ، عالمان ، وهوشمندانند، آنان دين دارودوستدارخاندان پيامبر(صلي الله عليه وآله ) واهل عبادتهاي شايسته اند درود خدا ورحمت وبرکات اوبرآنان باد ».
2- امام صادق (عليه السلام):
«اِذا اَصابَتکُم بَلِيَّةُ وعِناهٌ فَعَليکُم بِقُم فِانَّهُ مَأويَ الفاطِميّين و...»(4)
« آنگاه که به شما بلا ودشواري دررسيد به قم روي آورديد که قم جايگاه امن فرزندان فاطمه(سلام الله عليها) (سادات) وآسايشگاه مؤمنان است و..»
3- امام صادق(عليه السلام):
«... سَتَخلوا الکوفَةُ من المؤمنينَ وَيَأزَرُعَنها العِلم کَما تأزرُالحَيَّةُ في حُجرها ثُمَّ يَظهُر العِلم بِبَلدَةٍ يِقال لَها قُم وتَصِيرُمَعِدناً والفَضلِ حَتَّي لايبقي في الارضِ مُستَضعفُ فِي الدين حَتَّي المُخَدَّرات في الحِجال وذلکِ عَند قُرب ظُهورقائِمنا، .. فَيُقضُ العِلمُ مِنهُ الي سائرالبِلاد فِي المَشرق والمَغربِ ....فَيُّتِّمُ حُجَّة الله عَلي الخَلقِ حَتَّي لايَبقي اَحدٌ عَلي الاَرض لَم يَبلُغ اليه الِدين والعلم ثّمَّ يَظَهرُ القائم(عليه السلام)...»(5)
« ... درآينده اي نه چندان دور، مؤمني درکوفه( نجف ) نمي ماند وعلم خودراازآنجا چنان ما رکه به سوراخ خود رود- جمع مي کند ودور مي شود سپس دانش درشهر قم آشکار مي گردد وآن شهر کانون علم وفضل مي شود بگونه اي که ناآگاهي دردين
باقي نمي ماند حتي زنان خانه دار به دانش
دين دست مي يابند واين امور درنزديکي هاي
ظهورقائم ما(عليه السلام) صورت مي گيرد ...
ازاين شهر دانش ، به ديگر آباديهاي جهان
وشرق وغرب سرازيرمي گردد و( درپرتودانايي)
حجت خدا برخلق تمام ميشود، بدانگونه که کسي
نمي ماند که دين ودانش به اونرسيده باشد
وسپس قائم(عليه السلام) ظهورمي کند »
4- امام رضا(عليه السلام):
« اِنَّ لِلجَنَّةِ ثَمانِيةَ اَبوابٍ ولاِهل قُم واحدٌ مِنها فَطُوبي لَهُم ثُمَّ طُوبي لَهُم ثِمَّ طُوبي لَهُم»(6)
« بهشت را هشت دراست ويکي ازدرها ازآن مردم قم است ، خوشا آنان خوشا آنان وخوشا حالشان»
ازاينرو، قم را مي توان خانه اَمن علويان وآرامگاه سادات وامامزادگان ناميد، وآرامگاههاي فراوان ايشان و عالمان ومحدثان دراين سامان بيانگر اين واقعيت است که چگونه اين شهر دژمحکمي براي ايشان وپايگاه براي چنين انديشه هايي بوده است ، وفرهنگ اين سرزمين براصول تفکر اسلامي
ومکتب علوي پايه ريزي شده وخاک آن با ابدان مطهر امامزادگان ومحدثان وعالمان عجين شده است .
امام رضا(عليه السلام) به سوي ايران
هجرت حضرت معصومه (عليه السلام) به ايران
زنان بزرگ تاريخ
حضرت معصومه (سلام الله عليها) درسخن امامان (عليهم السلام)
امام رضا(عليه السلام) به سوي ايران
درهمان اوضاع وشرايطي که روز به روز فاصله حکومتهاي اموي وعباسي ازحقيقت اسلام بيشتر مي گشت وعدالت ومساوات اسلامي کنارگذاشته مي شد ، وتعاليم مستضعف گراي آن بيشتر فراموش مي گرديد وحاکمان روش علمي تساوي حاکم وخليفه با ضعيف ترين مردم را
که ازتعاليم اسلام وشيوه پيامبر(صلي الله عليه وآله)وامام علي(عليه السلام) بود - زير پا مي گذاشتند وفاصله هيئت حاکمه واطرافيان وگردانندگان آن ازمردم روزبه روز بيشتر مي شد، و محروميت وفقر وبيداد ميان توده ها بيشترگسترش مي يافت اقبال مردم به اصول ومعيارهاي اصيل اسلامي فزوني مي يافت
وتوجه آنان به امامان تشيع ومکتب علوي همگاني تر مي شد وقيامها وشورشهايي درجهت بازگشت به اسلام محمدي وعلوي وستيزبا اسلام اموي وعباسي پديد مي آمد .
خلفاي اموي وعباسي-وبويژه عباسي - باچنين نفوذ معنوي وفرهنگي وآگاهي اجتماعي وسياسي روياروي بودند، وآن را براي خود خطري بزرگ مي ديدند و هرکدام براي اين جريان عميق اجتماعي ومردمي چاره اي مي انديشيدند .
هارون به تبعيد وزنداني کردن امام موسي بن جعفر(عليه السلام) دست زد تاازنشرافکار اصيل اسلامي جلوگيري کند و ازخطر واژگوني نظامش بکاهد، مأمون سياست زيرکانه ديگري به کار برد وآن عطاي ولايتعهدي به امام رضا(عليه السلام) بود براي اينکه ازنزديک بتواند آن امام محبوب مردم را زيرنظر داشته باشد
اين بود که حضرت رضا(عليه السلام)را به خراسان آورد وتحت مراقبت قرار داد .
هجرت حضرت معصومه (عليه السلام) به ايران
امام رضا(عليه السلام) که بزرگ خاندان پيامبر(صلي الله عليه وآله ) درعصر خويش وامام شيعيان بود هنگامي که مدينه را ترک کرد
و به ايران روي آورد برخي از علويان نيزچنين کردند ،
ازآن جمله خواهرگرامي آن امام، يعني دخت والا گهر امام موسي بن جعفر(عليه السلام) نيزبدين ديار روي آورد .
وچنانکه ازبرخي روايات برمي آيد :
آن حضرت دردوران اختناق هاروني وزندانهاي طولاني پدر، وشرايط اجتماعي دشوارآن زمان، ومحدوديتهاي کوبنده اي که براي علويان و امامزادگان بود ، امکان اختيارهمسر نيزنيافت .
بي ترديد مي توان گفت که آن بانوي بزرگ روحي ملهم وآينده نگر داشت و با توجه به آينده قم ومحوريتي که بعدها براي اين سرزمين پيش مي آيد - محوريتي که آرامگاه ايشان مرکزآن خواهد بود .
بدين ديار روي آورد درتاريخ به ثبت رسيده است (7)
که حضرت فاطمه معصومه (سلام الله عليها) درساوه بيمارشد دراين هنگام ازقم وفاصله آن ازساوه پرسيد ودستور داد او به قم بياورند ، وبدينگونه خودرا به قم رسانيد ودراين سرزمين مدفون گشت.
اين جريان به خوبي روشن مي کند .
که آن بانوي الهي به آينده اسلام وموقعيت اين سرزمين توجه داشت است وخود را باشتاب بدين سرزمين رسانده و محوريت ومرکزيت آن را با مدفن خود پايه ريزي کرده است .
زنان بزرگ تاريخ
حضرت فاطمه معصومه(عليه السلام)ازجمله زنان بسيار نادري است که به معناي واقعي کلمه ، « تالي تلو» معصومند .
يعني ازمقام ولايت حضرت فاطمه (سلام الله عليها) داراي آن مقام است چون بگذريم ، زنان نادري ظرفيت آن را داشتند که بيشترين بخش از فروغ جاودان ونورالهي ولايت را دريافت کنند و به اين مقام بس رفيع برسند وخويش را درکمالات معنوي همان وهمانند معصومان بسازند چون حضرت زينب (سلام الله عليها) وحضرت فاطمه معصومه ( سلام الله عليها).
درتعاليم آسماني بويژه قرآن ، اززنان بزرگ وکاملي سخن رفته است وخداوند خود،آنان راستوده است ، از جمله حضرت مريم ، حضرت آسيه و...
ودرآياتي ازقرآن، حضرت فاطمه دختر گرامي پيامبر(صلي الله عليه وآله ) منظوربوده است ، ازآن جمله آيه تطهير وآيه مباهله وسوره هل اتي و... که درکتب تفسير وحديث فرق اسلام ثبت شده است .
حضرت معصومه (سلام الله عليها) درسخن امامان (عليهم السلام)
حضرت معصومه (سلام الله عليها) ازنمونه زنان نادري است که جهان به خود ديده است ، قرب ومنزلت خدايي اين بانوي بزرگ، و روح عظيم والهي او ، درزبان امامان توصيف چنين شده است :
امام صادق (عليه السلام):
«اََلا اِنَّ قُم حَرَمي وَحرم وُلدي من بَعدي .. تَقبِضُ فيها اِمراةُ مِن وُلدي واسمُها فاطِمةُ بِنت مِوسي ،يَدخُل بَشفاعَتِها شيعَتي الجَنَّة باَجمَعهِم »(8)
« بدانيد قم حرم من وحرم فرزند انم پس ازمن است زني از فرزندان من دراين شهر درمي گذرد، که نام او فاطمه دختر موسي است و همگي شيعه درروزقيامت به شفاعت اوروانه بهشت مي شوند»
همچنين ازرواياتي که اهميت زيارت آن حضرت را يادکرده است وبراي آن اجر وپاداش بزرگ بيان داشته است ،گوشه اي ازمقام والاي اين بانو آشکار مي گردد.
امام صادق(عليه السلام) پيش ازآنکه اين فرزند گرانقدر متولد شود، ازفضيلت زيارت ومدفن اوسخن مي گويد وشيعه را به اهميت آن توجه مي دهد :
امام صادق(عليه السلام) :
« .... وَاِنَّ حَرَماً وَهُوَ بَلدَةُ قُم سَتدفَنُ فيها اِمراَةٌ من أولادِي تُسَمَّي فاطمة ،فَمن زَارَهاوَجَبَت لَهُ الجَنَّة..»(9)
«... شهرقم حرم مااست ودرآن زني ازفرزندان من مدفون ميشود به نام فاطمه هرکس اورازيارتکند بهشت براي او واجب شود ...»
حضرت امام رضا(عليه السلام) نيزاهميت زيارت حضرت معصومه (سلام الله عليها) رابيان مي کنند ، وشيعه را ازاين کانون معنويت وسرچشمه فيض الهي آگاه مي سازند
امام رضا (عليه السلام):
« ياسَعد! عِندکُم لَنا قَبر؟ فُلتُ : جُعلتُ فِداکَ قَبر فاطمة بِنُت مُوسي (عليه السلام) ، قالَ: نَعَم، مَن زَارَها عارفاً بِحَقَّها فَلَه الجَنةُ» (10)
« اي سعد! درشهرشما ما آرامگاهي داريم ؟ گفتم: فدايت شوم، قبرفاطمه دختر حضرت موسي (عليه السلام) ؟ گفت (عليه السلام) : بلي هرکس آن بانو رابامعرفت به حقش زيارت کند سزاوار بهشت گردد..»
بااينکه امامزادگان بسياري دراين سرزمين مدفونند حتي درزيرهمين بقعه مطهر ودرکنارحضرت معصومه(سلام الله عليها) وهمه مقامهاي ارجمندي دارند، ليکن امامان ازاهميت وثواب زيارت حضرت معصومه(سلام الله عليها)سخن گفته اند، واين بيانگر عظمت معنوي اين بانواست.
امام جواد(عليه السلام) :
« مَن زَارَعمَّتي بقُم وجَبت لَهُ الجَنَّةُ»(11)
« آنکس که عمه ام را درشهرقم زيارت کند بهشت براي اوواجب شود»
درآرامگاههاي امامزادگان بزرگان ، علمان ، نوعاً قرآن وفاتحه خواندن موسوم است، ودرموارد بسيارنادري است که براي امامزاده اي زيارتنامه رسيده باشد .
درباره حضرت معصومه(سلام الله عليها) ازبرادر بزرگوارش حضرت امام رضا(عليه السلام) زيارتنامه رسيده است .
ازاين رو مردمان ، حضرت معصومه(سلام الله عليها) را چون ديگر امامان زيارت مي کنند وبا اوبه گفتگو مي نشينند وازروح بزرگش استمداد مي طلبند واين خود والايي مقام ومنزلت اين بانو را مي رساند .
.
(3) تاريخ قم ، ص 17، سفينة البحار، ج2،ص 446
(4) بحارالانوار، ج60،ص 215
(5) بحارالانوار،ج 60،ص213، سفينة البحار، ج2،ص445
(6) بحار الانوار، ج60، ص 215
(7) سفينة البحار، ج2،ص 376
(8) سفينة البحار، ج2،ص 376، تاريخ قم ،ص 7
(9) بحارالانوار، ج60،ص 216
(10) عيون اخبار الرضا(عليه السلام) ،ج 2،ص 267، سفينة البحار،ج2،ص 376
(11) سفينة البحار، ج2، ص 376
