بسم الله الرحمن الرحيم

ازميلاد مسعود تا وفات
زندگاني بسيار کوتاه حضرت معصومه (سلام الله عليها ) با خاطرات تلخ وشيرين بسياري توأم است که به برخي ازآنها دراينجا اشاره مي کنيم :
خواهر و برادرنمونه
عزيمت به سوي ايران
همراهان حضرت معصومه (سلام الله عليها)
عزيمت به سوي قم
رحلت جانسوز حضرت معصومه (سلام الله عليها)

خواهر و برادرنمونه
درتاريخ انسانها خواهران وبرادران فراواني يافت مي شوند که با تمام وجود هديگر را دوست داشته باشند ودرتمام عمر رشته محبت ومودتشان هرگز گسسته نشود وعشق وعلاقه متقابلشان نقل مجالس وزبانزد خاص وعام باشد .
دراين ميان افراد نمونه اي پيدا ميشوند که کانون مهرووفا باشند ومحبت ومودت زايد الوصف شان در طول قرون واعصار کم نظير باشد .
بارزترين نمونه اين افراد امام حسين (عليه السلام ) وحضرت زينب کبري(سلام الله عليها ) مي باشند که همه خوانندگان با نکات برجسته اي ازعشق وعلاقه اين برادر وخواهر آشنا هستند وخاطرات تلخ وشيرين اين خواهر وبرادر را درطول زندگي ، به ويژه درسفرکربلا کم وبيش مي دانند .
دومين نمونه بارز برادر وخواهر نمونه ، خورشيد فروزان امامت حضرت امام رضا(عليه السلام) وخواهرگرامي اش ماه تابان برج عصمت حضرت معصومه (سلام الله عليها ) مي باشند .
مدت 25 سال تمام حضرت رضا(عليه السلام) تنها فرزند نجمه خاتون بود زيرا نجمه خاتون فقط دوفرزند درتاريخ ثبت شده :
1- امام هشتم
2- حضرت معصومه
ولادت باسعادت امام هشتم درذيعقده 148هجري وميلاد مسعود حضرت معصومه (سلام الله عليها ) درذيقعده 173 هجري بود . روي اين بيان 25سال تمام امام هشتم تنها فرزند نجمه خاتون بود.
درميان فرزندان حضرت موسي بن جعفر(عليه السلام) هيچکدام همسنگ حضرت رضا(عليه السلام) نبود تا امام هشتم والاترين مهر وعاطفه برادري رابراونثار کند . بعداز يک ربع قرن انتظار سرانجام ماه تاباني ازافق امامت درخشيد که همسنگ امام هشتم بود واوبه راحتي مي توانست والاترين عواطف انباشته شده درسويداي دلش را براونثار کند .
اگر چه همه امامان کانون مهر و وفا بودند ولي رأفت وشفقت امام هشتم درحدي بود که درهمان أئمه (عليهم السلام) لقب « امام رؤف» را به خود اختصاص داده است . امام رضا (عليه السلام) که اقيانوس رأفتش آهوان بيابان را شامل ميشد واورا به عنوان «ضامن آهو» لقب داده اند براي انسانها چقدر عاطفه واحساس خواهد داشت ؟ عواطف سرشار امامي که آثارآن به هنگام ولادت حضرت جواد (عليه السلام) ازمحدوده منزل بيرون رفته ، درصفحات تاريخ منعکس شده که چه شبهائي رادرکنار گهواره فرزند دلبندش تابه سحر بيدار مانده وباجوادش رازدل گفته چگونه ممکن است ازگهواره خواهري که 25 سال تمام انتظار مقدمش راکشيده لحظه اي دور شود ؟ قلم هرگز نمي تواند شادي ومسرت زايدالوصف امام هشتم را درغره ذيعقده 173 هجري ترسيم کند وبه خوانندگان گرامي منتقل نمايد . که دو دودمان امامت چه هلهله اي بوده و چه غريو شادي ازخاندان رسالت بلند بوده که :
البشاره امام رضا(عليه السلام) صاحب خواهري شده است . آنهم خواهري که پيش از تولد پدرش بشارت اين دختراززبان به حق ناطق امام صادق(عليه السلام) شرف صدور بافته بود (1) اين بشارت غيبي که ازمنطق وحي سرچشمه گرفته درغره ذيقعده 173 هجري عينيت يافت .
ماه « ذيعقده » با امام رضا ( عليه السلام) پيوند خاصي دارد
1- خجسته ميلاد سلطان سريرارتضا، حضرت علي بن موسي الرضا (عليه آلاف التّحيه والثَناء) دريازدهم اين ماه است .
2- ولادت با سعادت تنها خواهر گرامي اش حضرت معصومه (سلام الله عليها ) درنخستين روزي اين ماه است .
3- مهمترين روز زيارتي مخصوص امام رضا(عليه السلام) درطول سال روزبيست وسوم اين ماه است .
4- شهادت جانسوز فرزند دلبند ش حضرت جواد الائمه(عليه السلام) نيز درآخر اين ماه است .
بي گمان شيرين ترين خاطره امام هشتم ازماه ذيعقده درآغاز آن بود که هلال « معصومه» ازبرج « نجمه» درافق امامت درخشيدن گرفت وکانون زندگي امام هشتم را با انوار درخشانش پرفروغتر ساخت . حضرت معصومه (سلام الله عليها ) ماه تاباني بود که لحظه اي ازخورشيد فروزان امامت جدا نمي شد وازدرياي بيکران علوم رضوي کسب فيض مي نمود .
حضرت معصومه (سلام الله عليها ) درسنين کودکي به مقامي رسيد که به راحتي ميتوانست به پرسشهاي فقهي وعقيدتي پاسخ بگويد وپاسخهايش مورد پذيرش وشگفت پدر بزرگوارش قرار بگيرد .
طبق نقل برخي ازثقات مرحوم حاج سيد نصر الله مستنبط ( داماد مرحوم آيت الله خوئي) ازکتاب نفيس وبي نظير« کشف اللثالي » نقل کرده که روزي جمعي ازشيعيان وارد مدينه شدند وتعدادي پرسش درنامه اي نوشته به خاندان امامت بردند . حضرت موسي بن جعفر ( عليه السلام)درسفربود وامام رضا (عليه السلام) نيز درمدينه نبود . هنگامي که آن گروه ازمدينه قصد عزيمت داشتند ازاينکه خدمت امام (عليه السلام)نرسيده بودند وبا دست خالي به وطن خود برمي گشتند بسيار اندوهگين بودند .
حضرت معصومه(سلام الله عليها ) که درآن ايام هنوز به سن بلوغ نرسيده بود ازمشاهده غم واندوه آنان متأثر شد ولذا پاسخ پرسش هاي آنان را نوشت وبه آنها عنايت کرد . شيعيان مدينه را باسرور وشادي ترک کردند دربيرون مدينه با امام کاظم (عليه السلام) مواجه شدند . هنگامي که داستان خود را گفتند ودستخط حضرت معصومه(سلام الله عليها ) را ارائه دادند امام (عليه السلام)شادي وابتهاج خودرا با اين جمله بيان فرمودند :
فداها ابوها (پدرش به فدايش)
اين داستان جالب وپرارج را مرحوم « مستنبط» ازکتاب «کشف اللئالي » تأليف دانشمند نامي شيعه درقرن نهم : « ابن العرندس» متوفاي حدود 840 هجري نقل فرموده است . اين کتاب به طبع نرسيده ونسخه خطي آن درکتابخانه شوشترهاي نجف اشرف است که ما دسترسي به آن نداريم .
ازحضرت معصومه(سلام الله عليها ) درپرتو تربيت خاص وعنايت ويژه پدر وبرادر به مقام رسيد که امام صادق(عليه السلام) دهها سال قبل تولدش با الهام غيبي ازشخصيت برجسته اش سخن گفته ودرپايان فرمود است :
« تََدَخلُ بِشَفا عَتِها شيعَتُنَا الجَنَّةَ بِاَِجمَعهِم »
« همه شيعيان ما باشفاعت او وارد بهشت مي شوند »(2)
درسالهاي سخت وجانکاه : 179 تا 183 هجري که پدرش بزرگوارش درزندان هارون بسر مي برد اين شفيعه روز محشر دردفاع ازحريم ولايت وپاسداري ازخط امامت آنچنان نقش مؤثري ايفا نمودند که جمله :
«فَاِنَّ لکَ عِندالله شَأناً مِن الشَّأنِ»
« به راستي براي تو درنزد پروردگار شأن بسيار بالاي است »از معصوم ( عليه السلام ) صادر شد (3)

عزيمت به سوي ايران
بيش ازده بهار از عمرش شريفش نگذشته بود که پدر بزرگوارش با زهرجفا درزندان هارون به شهادت رسيد ودرياي ازغم واندوه برقلب شريفش فروريخت تنها مايه تسلي او برادر بزرگوارش حضرت علي بن موسي الرضا( عليه السلام) بود که بعدازپدر حجت خدا دادرس امت وفرياد رس مردم مستضعف بود او نيزدراوج خفقان هاروني با مشکلات فراواني دست وپنچه نرم مي کرد . يورشهاي بيرحمانه اي که توسط دژخيمان رژيم به دودمان امامت انجام مي شد دل نازنين حضرت معصومه (سلام الله عليها) را مي آرزد ولي ديدار برادر اين غمها راازدل او مي زدود ونور وصفا به کانون زندگي اش مي بخشيد . که ناگهان خلف ناصالح هارون «مأمون» نيزراه پدر را درپيش گرفت ووجود اقدس امام هشتم را ازکانون خانواده جدا نمود به اجبار ولي ظاهراً به صورت محترمانه به خراسان جلب کرد و به اقامت اجباري درخراسان وادار نمود . مأمون دغلباز بانيرنگ فراوان وتوسل به زور وتزوير امام رضا(عليه السلام) رابه پذيرش ولايتعهدي مجبور نمود . امام رضا(عليه السلام) که با ترفندهاي مأمون آشنا بود ومي دانست که اوبراي رسيدن به اهداف سياسي خود اين موضوع رامطرح نموده بااکراه تمام واعلام شرائطي چند، ولايتعهدي را پذيرفت وروز پنجم يا ششم رمضان 200 هجري رسماً به عنوان ولي عهدي اعلام گرديد. سکه به نامش زده شد وخطبا درخطبه هاي نماز جمعه باتجليل و تمجيد فراون ازحضرتش نام مي بردند . حضرت معصومه (سلام الله عليها) درحدود يکسال فراق برادر را تحمل کرد ديگر طاقتش طاق شد وکاسه صبرش لبريز گرديد وبيش از آن قدرت شکيبائي نداشت ولذا به اشتياق ديدار برادر مدينه رابه قصد « مرو» ترک کرد .
همراهان حضرت معصومه (سلام الله عليها)
بانوي با فضيلتي که درسراپرده عصمت درتحت نظارت مستقيم امام کاظم ( عليه السلام) وامام رضا (عليه السلام) تربيت شده هرگز بدون همراهان واجد شرائط به مسافرت طول ودراز «مدينه » تا «مرو» آنهم با وسائل آن روز وناامني جاده ها تن نمي داد . ولذا ازبرادران و برادرزادگان هرکدام راکه آماده سفربه ايران بودند گرد آورد وبه اين سفر پرمخاطره به خاطر ديدار برادر اقدام نمود .
دراين سفر پنج تن ازبرادران حضرت معصومه (سلام الله عليها) به نامهاي : فضل ، جعفر، هادي، قاسم وزيد وتعدادي ازبرادرزادگان وتني چند از غلامان وکنيزان آنحضرت راهمراهي مي کردند . رنج سفررا باوسائل بسيار سخت آن روز هرچه بود تحمل کردند تا به شهر ساوه رسيدند .
مردمان شهر ساوه درزمان ماازشيعيان شيفته ومواليان پاک باخته خاندان عصمت وطهارت هستند ولي درآن ايام از دشمنان سرسخت اهل بيت بودند . ازاين رو هنگامي که موکب حضرت معصومه (سلام الله عليها) وهمراهانش به ساوه رسيد مردم ساوه به آنها حمله ور دشند وجنگ سختي درگرفت وهمه برادران وبرادرزادگان حضرت معصومه (سلام الله عليها) به شهادت رسيدند . هنگامي که حضرت معصومه (سلام الله عليها) آن کانون مهروصفا جسدهاي غرفه به خون وپيکرهاي قطعه قطعه شده 23 تن ازعزيزان خودرا نقش بززمين ديد به شدت محزون شد ودراثر اين مصائب جانکاه به شدت بيمار گرديد (4)
عزيمت به سوي قم
اهالي قم که از روز نخست بامحبت خاندان عصمت وطهارت خو گرفته بودند واسلام را ازاول همراه با ولايت اميرمؤمنان (عليه السلام) پذيرفته بودند وهرگز دربرابر غاصبان فدک خضوع نکرده بوند، هنگامي که ازاين فاجعه دلخراش آگاه شدند به ساوه رفتند وحضرت معصومه (سلام الله عليها) با احترام تمام به قم آوردند. براساس تاريخي که ما برگزيديم روز 23 ربيع الاول 201 هجري کجاوه حامل حضرت معصومه (سلام الله عليها) درميان استقبال پرشور مردم قم وارد اين سرزمين شد.
« موسي بن خرزج» بزرگ اشعري هاي قم ، شخصاً زمام ناقه را به دوش مي کشيد وعده فراواني پياده وسواره گرداگرد کجاوه درحرکت بودند تا درمحلي که امروز« ميدان مير» ناميده مي شود نافه حامل آن حضرت زانوبه زمين زد واين افتخار بزرگ نصيب موسي بن خزرج شد که هفده روز ميزبان کريمه اهل بيت باشد . بانوان بافضيلت قم دسته دسته به ديدار آن بانوي مجلله مي شتافتند واورا سوک عزيزان ازدست رفته اش تسليت مي دادند .
خانه موسي بن خزرج به احترام اقامت هفده روزه آن حضرت به صورت مدرسه درآمد وبه مدرسه « ستّيِّه» ( مدرسه خانم ) موسوم گرديد . محراب عبادت آن حضرت نيز درروبه روي درب ورودي مدرسه تا به امروز محافظت شده درطول تاريخ به عنوان : « بيت النور» شهرت يافته و همواره به عنوان عبادتگاه آن حضرت زيارتگاه خاص وعام بود .

رحلت جانسوز حضرت معصومه (سلام الله عليها)
حضرت معصومه (سلام الله عليها) مدت هفده روز درخانه موسي بن خزرج به حال بيماري ورنجور به عبادت پرداخت وسرانجام روز دهم ربيع الثاني 201 هجري پيش ازآنکه ديدگان رمد کشيده اش با ديدار برادرش روشن گردد درديار غربت ودرميان اندوه فراوان رحلت نمود وشيعيان قم را درماتم خود به سوک نشاند . مردم قم ، باتجليل فراوان پيکر پاکش را تشييع کردند ودرمحل فعلي حرم که آن روز دربيرون شهر بود وبه موسي بن خزرج تعلق داشت با احترام زايدالوصفي مهياي دفن نمودند .
هنگامي که قبر مهيا شده درمورد اين که چه کسي وارد قبر شودبه بحث ومشورت پرداختند . پيرمرد پرهيزگاري به نام « قادر» مطرح شد وهمه درمورد او به اتفاق نظر رسيدند . کسي را به دنبالش فرستادند تا اورا به باغ بابلان براي انجام اين مهم فراخواند .
پيش ازآنکه « قادر» بيايد خداود قادرمنان با قدرت بيکرانش دوتن سواره نقاب برچهره ازجانب ريگزار( محل رودخانه فعلي) نمودار ساخت که به سرعت نزديک آمدند وبه تجهيز آن بانوي مظلومه پرداختند . يکي وارد قبر شد وديگري جسد پاک ومطهر آن حضرت را برداشته به دست او داد تا دردل خاک نهان سازد . آن دوبزرگوار پس ازمراسم دفن بدون اينکه بااحدي سخن بگويند براسبهاي خود سوارشده ازمحل دور شدند (5).
کساني که باسيره ائمه آشنايي دارند ترديدي ندارند که آن دو نفروجودمقدس امام هشتم ونورديده اش جواد الائمه بوده اند که براي شرکت درمراسم کفن و دفن حضرت معصومه (سلام الله عليها) به اعجاز امامت ازخراسان ومدينه باطي الارض به اين سرزمين تشريف فرما شده بودند .

---

(1) بحار، ج60،ص 216
(2) بحار، ج60، ص216
(3) بحار ، ج102 ، ص 266
(4) رياض الأنساب ، ص 160 به نقل مرحوم منصوري درحياة السّت ،ص 5
(5) تاريخ قم، ص 213